Wat is het?

Mensen die een acuut hartinfarct hebben, voelen een hevige, drukkende pijn midden achter het borstbeen. De pijn komt plotseling op en straalt vaak uit naar andere delen van het lichaam. De pijn kan gepaard gaan met zweten, misselijkheid, braken, bleek of grauw zien. Een acuut hartinfarct treedt op wanneer een bloedstolsel een bloedvat (bijna) helemaal afsluit. Door de afsluiting krijgt een deel van de hartspier geen zuurstof meer en kan de hartspier niet meer goed samentrekken. Dat gedeelte sterft geleidelijk af. Op deze plaats ontstaat een litteken.

Aangetast hartweefsel
Er kan sprake zijn van een klein, matig of groot infarct of bijvoorbeeld meerdere kleinere infarcten achter elkaar. De ernst van het hartinfarct hangt af van de grootte van het aangetaste hartweefsel en de plek van het infarct. Als voorbode van de plotselinge pijn kan er al langer een minder hevige pijn midden op de borst of midden achter het borstbeen zijn. Deze pijn kan verdwijnen of verminderen na toediening van nitraten (vaatverwijders) onder de tong.

Hoe krijg je het?

Erfelijke aanleg speelt een rol. Is er iemand in de familie (eerstegraads familielid) die voor het zestigste levensjaar een hart- of vaataandoening heeft gehad, dan is het risico hoger. Ook leeftijd speelt een rol. De kans is groter bij hogere leeftijd en bij mannen. Voor (niet-rokende) vrouwen is de kans op een hartinfarct voor de overgang klein, na de overgang neemt het risico duidelijk toe.

Bij ouderen, vrouwen en patiënten met diabetes mellitus kan het klachtenpatroon minder duidelijk zijn. Naast erfelijke aanleg en leeftijd verhoogt een aantal factoren de kans op vernauwingen van de kransslagaders. De belangrijkste risicofactoren zijn: roken, hoge bloeddruk, ongezond eten, verhoogd cholesterolgehalte, overgewicht, consumptie van grote hoeveelheden alcohol en diabetes mellitus.

Is het te genezen?

Jaarlijks herstellen duizenden mensen van een hartinfarct. Zij pakken hun leven weer op en sommigen voelen zich zelfs beter dan voorheen. Patiënten kunnen ook lichamelijke beperkingen blijven ondervinden, veroorzaakt door een tekortschietende pompfunctie van het hart (hartfalen).

Hoe ziet de behandeling er uit?

Directe medische zorg is van levensbelang. De uitkomsten zijn beter naarmate de behandeling eerder begint.

Hartfilmpje
Bij het vermoeden van een acuut hartinfarct wordt zo snel mogelijk lichamelijk onderzoek verricht en een hartfilmpje (ECG) gemaakt, vaak door de huisarts of in de ambulance. Hierbij wordt tijdelijk de electrische activiteit van het hart geregistreerd, het hartritme. Dit hartritme wordt gedurende een langere periode bewaakt; vooral in de eerste uren na een hartinfarct bestaat de kans op een gevaarlijke ritmestoornis die kan leiden tot een hartstilstand. Ook wordt het bloed onderzocht op hartenzymen, afvalstoffen die ontstaan bij het afsterven van een stukje hartweefsel.

Trombolyse
Bij patiënten met een klein infarct wordt vaak trombolyse toegepast, een behandeling waarbij een stolsel in een bloedvat met geneesmiddelen wordt opgelost. Bij patiënten met een matig tot groot infarct die binnen 60-90 minuten op een gespecialiseerde ziekenhuisafdeling kunnen zijn, bij patiënten met contra-indicaties voor trombolyse of bij complicaties zoals cardiogene shock wordt bij voorkeur een dotter- of stentbehandeling uitgevoerd.

Bypassoperatie
Hierbij wordt via een operatie een klein ballonnetje in het bloedvat gebracht, dat met grote druk wordt opgeblazen. Vaak wordt ook een stent geplaatst, een klein (stalen) veertje dat zich bij het opblazen van de ballon ontplooit en het weer dichtklappen van het bloedvat voorkomt. Als verschillende slagaders door het hartinfarct zijn aangetast kan een bypassoperatie nodig zijn. Hierbij worden chirurgisch nieuwe vaatverbindingen rondom het hart aangelegd, zodat de bloedvoorziening van het hart intact blijft.

Gezonde leefstijl
Hartrevalidatie is nodig om de conditie van de patiënt weer op te bouwen. Een gezonde leefstijl en geneesmiddelen spelen hierbij een belangrijke rol. Zo worden antistollingmiddelen voorgeschreven om de vorming van bloedstolsels tegen te gaan, antihypertensiva om de bloeddruk te verlagen, anti-aritmica om het hartritme te regelen, en cholesterolverlagers om het cholesterolgehalte in het bloed te verlagen.

Voldoende bewegen
Een gezonde leefstijl bestaat uit niet roken, voldoende bewegen, gezond en gevarieerd eten met weinig zout, weinig verzadigd vet en veel voedingsvezels (uit fruit, groente en granen). Om herhaling te voorkomen is het belangrijk dat de patiënt zo gezond mogelijk leeft en de medicijnen volgens voorschrift gebruikt, ook als men zich weer beter voelt.

Levensverwachting

Ongeveer 7-10% van de mensen met een acuut hartinfarct overlijdt binnen 30 dagen. Patiënten die een ernstig hartinfarct krijgen, overlijden vaak acuut of binnen enkele minuten na het optreden van het infarct. Echter, vaak zijn de vooruitzichten goed. Veel mensen die een operatie hebben ondergaan of zijn gedotterd, leven nog langer dan tien jaar. Wie een hartinfarct gehad heeft, heeft een grotere kans dan anderen om opnieuw een hartinfarct te krijgen. Een gezonde leefstijl en medicatietrouw (sommige medicijnen moeten blijvend geslikt worden) dragen bij aan een langere levensverwachting.

Ontwikkelingen

Onderzoek laat zien dat het hartinfarct nu vaak minder ernstig verloopt dan vroeger. Meer inzicht in de achtergrond van coronaire hartziekten en verbeterde behandelingsmogelijkheden dragen hieraan bij. Wetenschappers doen regelmatig nieuwe ontdekkingen die een betere opsporing en behandeling van het acuut coronair syndroom een stapje dichterbij brengen.

Interview met een patiënt

In mei 2009 kreeg Peter Welterink (toen 47 jaar) plotseling een hartinfarct. Een hevige pijn op de borst, met uitstraling naar zijn linkerarm en -kaak. Na chirurgisch ingrijpen en een periode van revalidatie voelt hij zich weer net zo fit als pakweg tien/vijftien jaar geleden. Misschien wel fitter dan ooit. Peter: ‘Het had eerder moeten gebeuren.’

Vernauwde slagaders
Die middag was hij thuis met kluswerk bezig. Plotseling voelde hij een zeer hevige pijn op de borst en snel was voor hem duidelijk: ik heb een infarct. Zijn dochter van toen elf jaar, die het zag gebeuren, belde direct haar moeder. Vervolgens was de huisarts snel ter plaatse, en werd Peter een half uur later met de ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Onderzoek wees uit dat er een bloedprop in een slagader zat, en twee vernauwingen verderop. De bloedprop is weggehaald, en in beide vernauwde slagaders is een stent geplaatst. Na de operatie voelde Peter zich meteen fit; diezelfde avond zat hij alweer te werken achter z’n laptop. Totdat de cardioloog hem met beide benen op de grond zette: ‘Neem je rust, je bent chronisch patiënt.’ ‘Dit laatste besefte ik natuurlijk wel, maar zo voelde ik me niet. En gelukkig nog steeds niet.’

Lusteloosheid verdwenen
Veel jaren voorafgaand aan het hartinfarct was Peter vaak erg moe. Hij had naast zijn werk weinig energie om dingen te ondernemen. Ook kon hij niet meer zoveel genieten van zijn passie voor sport. ‘Het was soms moeilijk om daarmee om te gaan, ook voor mijn familie. Na het infarct zijn de vermoeidheid en lusteloosheid helemaal verdwenen. Daarom zeg ik: het had me eerder moeten overkomen. Mijn energie is terug. Ik geniet weer van alles. Inmiddels heb ik zelfs een halve marathon gelopen.’

Patat en mayonaise
Dagelijks neemt Peter vier medicijnen in. Hij heeft nu een goed patroon in zijn medicijngebruik gevonden. Over onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen zegt Peter: ‘Als nieuwe geneesmiddelen bijdragen aan een langer leven van mensen dan is dat natuurlijk waardevol. Aan de andere kant moet onderzoek niet doorslaan. Er moet in ieder geval nog meer aandacht komen voor preventie; daar is nog belangrijke winst te behalen.’ Naast het gebruik van medicijnen, heeft Peter na de complicatie zijn eet- en drinkgewoonten aangepast. Eerder was hij al gestopt met roken. ‘Ik was een echte bourgondiër die van alles at, ook patat en mayonaise.

Glaasje wijn
Nu moet eten vooral gezond zijn, en niet te veel. Mijn gezin snapt dat natuurlijk, maar mijn twee dochters vinden het bijvoorbeeld wel jammer dat ik nooit meer meega naar Mc Donald’s. Ook het glaasje wijn dat ik dagelijks samen met mijn vrouw dronk is verleden tijd. Ik drink zelden meer, soms is dat ongezellig. Verder is, ook tot spijt van vrouw en kinderen, koken mijn hobby niet meer. In plaats daarvan ga ik liever nog een keertje extra in de week sporten. Geen grootse veranderingen, maar toch is mijn aangepaste levensstijl voor de omgeving soms nog wennen.’

Energiek
‘Je bent chronisch patiënt.’ Peter hoort het de cardioloog nog zeggen. Toch denkt hij er vrijwel nooit aan. ‘Ik voel me energiek, de ziekte houdt me op geen enkel punt tegen. Ik kijk vooruit en kán ook vooruit, mede dankzij de juiste maatregelen. Dat wens ik iedereen die iets soortgelijks heeft meegemaakt van harte toe.’

Bronnen

Hartstichting

Hartwijzer

Nationaal Kompas