‘Ik geef niet op tot gen- en celtherapieën breed toegankelijk zijn’

Eigenlijk weet Jeroen Nijwening tijdens zijn studie Biomedical Sciences al wat hij wil: een carrière in de geneesmiddelensector. ‘Daar kan ik het meeste bijdragen aan kankeronderzoek.’ Tien jaar later is hij Commercial Lead Cell & Gene bij Novartis en staat hij aan de wieg van de eerste CAR-T-celtherapie in Nederland.

‘Ik ben ooit biologie gaan studeren omdat ik van de natuur en complexe systemen houd. Daarbinnen heb ik gekozen voor cellulaire biologie, met als specialisatie kanker. Dat vond ik heel boeiend, want eigenlijk heb je het over een levend systeem binnen het menselijk lichaam; één cel die zijn eigen leven gaat leiden en je lichaam overneemt.’

Kankergenetica
Tijdens een stage bij een geneesmiddelenbedrijf in San Diego, weet Nijwening het zeker: ‘Als ik echt iets wil betekenen op het gebied van oncologie, dan moet ik het bedrijfsleven in. Hier wordt zoveel gedaan om medicijnen op de markt te brengen. Dat wil ik ook.’ Maar eerst specialiseert Nijwening zich verder tijdens een PhD bij het Nederlandse Kanker Instituut en promoveert in de kankergenetica. Hij start bij Merck en maakt zeven jaar geleden de overstap naar Novartis.

Droombaan
‘Via verschillende functies heb ik nu mijn droombaan gevonden. Binnen Nederland houd ik me bezig met de toegang van patiënten tot gen- en celtherapieën van Novartis. Onze eerste grote mijlpaal was 18 december 2018 toen het Zorginstituut toestemming gaf tot vergoeding van een CAR-T celtherapie van Novartis, voor de behandeling van acute lymfatische leukemie (ALL). In april 2019 werd het eerste kind in Nederland behandeld. We zijn de eerste en vooralsnog enige goedgekeurde en vergoede gentherapie op de Nederlandse markt.’

Over CAR-T
Bij een CAR-T-celtherapie worden de T-cellen uit het bloed van een patiënt gehaald, ingevroren en naar een laboratorium gestuurd. Hier worden deze cellen genetisch zo veranderd, dat ze de kankercellen herkennen en vernietigen. Na ongeveer vier weken worden de gemodificeerde cellen via een eenmalig infuus teruggegeven om de kankercellen aan te vallen en te vernietigen. De kankercellen worden dus door het eigen, gemodificeerde afweersysteem uitgeschakeld.’

Genezen
‘Dit is echt een bijzondere doorbraak. Want we hebben het voor het eerst letterlijk over een geneesmiddel in plaats van een chronisch symptoombestrijdingsmiddel. Met deze therapieën verander je permanent iets in het lichaam van patiënten, waardoor je uiteindelijk kan spreken over genezen. Vroeger moesten kinderartsen een paar keer per jaar ouders meedelen dat er geen behandelopties meer zijn voor hun kind. Nu kunnen artsen zeggen: er zijn weinig opties meer, maar er is een nieuwe therapie die tot nu toe erg hoopvol is.’

Jeroen Nijwening, Commercial Lead Cell & Gene bij Novartis

Pionieren
‘Deze therapie dwingt artsen en geneesmiddelenbedrijven om écht samen te werken. Het is namelijk niet zo dat een arts iets voorschrijft en je het middel direct kan krijgen. De ziekenhuizen en de artsen die deze therapie willen uitvoeren, moeten door een zeer strenge procedure die maanden duurt. Samen zitten we aan tafel om te overleggen over de benodigde apparatuur, logistiek, procedures, veiligheid en het juridische raamwerk. Samen trainen we verpleegkundigen. Daarbij word ik ondersteund door een groot internationaal team van Novartis. Het is echt pionieren!’

Toekomst
CAR-T is op dit moment alleen beschikbaar voor de behandeling van ALL, maar in de toekomst zal deze voor meerdere indicaties beschikbaar komen, verwacht Nijwening. Zo zijn we nu al bezig met een traject  voor DLBCL (diffuus grootcellig B-cellymfoom), waar op dit moment nog geen vergoeding voor is. In alle delen van de wereld lopen onderzoeken naar CAR-T en andere celtherapieën. Het gaat razendsnel. Er komen heel mooie behandelingen aan die nog doelgerichter zijn, en minder bijwerkingen hebben. Ik denk dat op lange termijn ieder academisch ziekenhuis deze therapieën kan aanbieden, al verwacht ik wel dat er superspecialismen ontstaan per ziekenhuis. Verder voorzie is dat CAR-T doorschuift naar eerdere lijnen binnen de zorg (op dit moment komen alleen kinderen in aanmerking bij wie chemobehandeling niet aanslaat).

Netwerk bouwen
‘Ik voel me als een vis in het water. Ik sta heel dicht bij de arts waar ik nauw mee samenwerk. En indirect weet ik ook veel over de patiënten die een CAR-T-behandeling ondergaan. Het gaat immers maar om een kleine groep patiënten (ALL is een zeldzame ziekte). Ik werk in een omgeving waar iedereen gedreven is. Daarbij zijn de ogen van de wereld gericht op deze nieuwe therapie, en dat geeft ook een soort glamour aan deze baan. Mijn doel voor komende jaren is een netwerk van ziekenhuizen opbouwen die nieuwe cel- en gentherapieën kunnen aanbieden. Ik geef niet op totdat dat bolwerk staat en de juiste patiënt toegang heeft tot de juiste therapie.’  (0220KYM1302883)