< Terug naar overzicht

Het eerste klinische onderzoek

1747

Scorbus of scheurbuik wordt veroorzaakt door een langdurig vitamine-C-tekort. De aandoening was lang een groot probleem voor de scheepvaart, omdat zeelui op lange reizen te weinig (of geen) vers fruit aten. Gemiddeld stierven er op oorlogsschepen meer zeelui aan scheurbuik dan aan gevechtshandelingen. De Britse marinearts James Lind (1716-1794) voerde in 1747 een opmerkelijk experiment uit. Hij verdeelde twaalf scheurbuikpatiënten in zes paren en diende elk paar een ander middel waarvan hij dacht dat het scheurbuik zou kunnen genezen toe. Van vijf patiëntenparen verbeterde de toestand niet of nauwelijks. Maar het tweetal dat dagelijks twee sinaasappels en een citroen te eten kreeg, was na zes dagen, toen het fruit opraakte, praktisch genezen. Lind concludeerde dat citrusvruchten de beste behandeling tegen scheurbuik waren.

In 1795 schreef de Britse Royal Navy al haar zeelieden een dagelijks rantsoen citroensap voor. Hieraan danken Britse zeelui hun bijnaam ‘Limeys’. Het drastisch afgenomen aantal gevallen van scheurbuik bood de Royal Navy begin negentiende eeuw een cruciaal voordeel in de oorlog tegen Napoleon. Hoewel het experiment van Lind als onethisch werd beschouwd – hij experimenteerde immers op hulpeloze levende patiënten, wordt het nu gezien als het eerste randomized clinical trial, een onderzoek om de effectiviteit van behandelmethoden te testen.

Beeld: Marinearts James Lind, de ontdekker van citrusvruchten als middel tegen scheurbuik, geportretteerd door George Chalmers (James Lind Library)

Het eerste klinische onderzoek